Symbolen en beschrijvingen (deel 2)

Beschrijvingen van de symbolen die op het Hoofdvaandel van het Gilde van het Heilig Sacrament te Bergeijk staan (2)

De beschrijvingen van de tekens die op het Hoofdvaandel zijn aangebracht.

  1. Het hoofdvaandel heeft een Aspa van Bourgondië ook wel een Bourgondisch kruis genoemd, soms wordt het ook een Andreaskruis genoemd wat vernoemd is naar Sint-Andreas.
    • Het Bourgondisch Kruis
    • Het Andreaskruis
    • Verschil tussen Bourgondisch kruis en Andreaskruis
  2. In het hart van het Vaandel is een groen eikenblad geplaatst met daarop een gouden monstrans.
  3. Het vaandel heeft aan de linkerkant het wapenschild van Bergeijk en aan rechterzijde het wapenschild met de leeuw van Brabant.
    • Wapen van Karel de Stoute
    • Oude wapen van gemeente Bergeyk
    • Huidig wapen van de gemeente Bergeijk

De uitgebreide betekenis en beschrijving van de symbolen op het huidige en nieuwe Hoofdvaandel. (Gegevens volgens diverse bronnen zoals google/Wikipedia sites)

Het Bourgondisch kruis

De Vlag met het Kruis van Bourgondië

Geschiedenis

Het Kruis van Bourgondië, ook wel bekend als het Bourgondische kruis, vindt zijn oorsprong in de 15e eeuw bij het Huis van Bourgondië. Het ontwerp toont twee gekruiste takken met knopen en verwijst naar het kruis waarop de heilige Andreas werd gemarteld.

De Spaanse Tercios namen dit embleem aan als symbool van eenheid en weerstand en voerden het op slagvelden in Europa en Amerika. Opmerkelijk is dat het de vlag was die werd gebruikt tijdens de glorietijd van het Spaanse rijk, toen in het Spaanse rijk de zon niet onderging.

Symboliek

Het Kruis van Bourgondië staat voor:

  • Betekenis en Vorm: De Aspa van Bourgondië stelt het kruis voor waaraan de apostel Andreas de marteldood zou zijn gestorven.
    In tegenstelling tot een gewoon andreaskruis, bestaat de Aspa vaak uit twee knoestige stokken (laurierstokken) die schuin zijn geplaatst.
  • Symboliek: Het staat symbool voor de Bourgondische Nederlanden en later voor het Spaanse Rijk, dat via Maria van Bourgondië en haar echtgenoot Maximiliaan I van Oostenrijk de erfenis van het huis Bourgondië overnam.
  • Heraldiek: Het is een rood schuinkruis (sautoir) op een wit veld, vaak gebruikt op vlaggen en militaire banieren.
  • Kruis van Bourgondië: Het symbool wordt ook wel de Aspa de Borgoña of Cruz de Borgoña genoemd, en is een prominente vertegenwoordiging van het andreaskruis.

Het Andreaskruis

Het Andreaskruis

Geschiedenis

Het Andreaskruis heeft wortels in de christelijke iconografie en stelt het kruis voor waarop de heilige Andreas werd gemarteld.
Het ontwerp in de vorm van een “X” is door de geschiedenis heen overgenomen in diverse vlaggen en emblemen.

Symboliek

Het Andreaskruis symboliseert:

  • Goddelijke bescherming: Een oproep tot geloof en opoffering, waarden die al eeuwenlang verankerd zijn in de geest van de Spaanse soldaat.
  • Martelaarschap en weerstand: Weerspiegeling van toewijding en eer op het slagveld;
    de devotie waarmee onze oude soldaten van de tercios vochten, vereiste een “goddelijke devotie” en onder deze vlag vonden zij dat symbool.

Huidig gebruik

Het Andreaskruis is te zien op:

  • Regionale vlaggen, zoals die van Schotland en andere regio’s met Spaanse invloed.
  • Insignes van krijgsmachtonderdelen bij officiële evenementen;
    net als bij het Kruis van Bourgondië is het gebruik van het Andreaskruis wijdverbreid binnen militaire eenheden vanwege het grote gewicht in de geschiedenis van Spanje.

          

 

Verschil Bourgondisch kruis en Andreaskruis

Kernverschillen:

  • Andreaskruis: Standaard schuin kruis (X), gladde balken.
  • Bourgondisch kruis: Geknoopt of takvormig (lijkt op laurierstokken).

Context:

  • Andreaskruis: Afgeleid van de heilige Andreas, die aan een dergelijk kruis zou zijn gestorven.
    Het wordt vaak gebruikt op vlaggen, wapens (bijv. Amsterdam) en als waarschuwingsteken.
  • Bourgondisch kruis: Wordt vaak geassocieerd met de Spaanse vlag en de Bourgondische hertogen, met name in de Nederlanden.
  • De verwarring tussen beide is zo groot dat ze historisch gezien vaak door elkaar zijn gehaald.

Gebruik:

  • Andreaskruis: Wapen van Amsterdam (drie kruisen), spoorwegovergangen.
  • Bourgondisch kruis: Heraldisch symbool van de hertogen van Bourgondië, vaak rood op een witte achtergrond.

Het Eikenblad en de Monstrans

Het Eikenblad en de Monstrans

Het (groene) eikenblad staat symbool voor levenskracht en duurzaamheid.

Een monstrans (Latijn: monstrare, tonen) is een rijk versierd liturgisch voorwerp van goud of zilver, gebruikt in de Rooms-Katholieke Kerk om de geconsacreerde hostie te tonen en te aanbidden.

Belangrijke kenmerken van een monstrans:

  • Doel: Het tonen van het ‘Heilig Sacrament’ (de hostie) aan de gelovigen.
  • Vormen: Meestal stralend (stralenmonstrans) of torenvormig (torenmonstrans, vaak uit de gotiek).
  • Onderdelen: Bestaat uit een voet, een stam, en een glazen houder, vaak versierd met edelstenen of religieuze afbeeldingen.
  • Lunula: Een halvemaanvormige houder waarin de hostie direct wordt geplaatst.

De Monstransen die op ons Hoofdvaandel staan afgebeeld:

volgorde afbeeldingen van de oudste tot de huidige abeelding

Wapen van Karel de Stoute

Het gemeentewapen van Bergeijk is afgeleid van het wapen van Karel de Stoute:

Wapen van de gemeente Bergeijk

De Nederlandse gemeente Bergeijk heeft in haar bestaan twee wapens gekend. Het eerste wapen werd op 16 juli 1817 aan de Noord-Brabantse gemeente Bergeijk toegekend.
Het tweede, en tevens huidige, wapen werd op 25 maart 1958 aan de gemeente toegekend.

Geschiedenis

Bergeijk werd in 1468 door Karel de Stoute van Eersel afgesplitst. Sindsdien voert het dorp, later door de Spaanse koning zelfs tot graafschap verheven, het wapen van Karel de Stoute op haar zegels.

Het eerste gemeentewapen is een interpretatie geweest van de versleten zegels. De oudste bekende zegel stamt uit 1476, de oudste bekende afdruk is van 1488.
Sinds deze zegels is het wapen niet tot nauwelijks gewijzigd. Het eerste wapen had geen kleur en week flink af omdat de originele voorstellingen niet geheel goed zichtbaar zijn.

 Symboliek

Het huidige gemeentewapen een kopie is van het persoonlijke wapen van Karel de Stoute.
In dit wapen staan alle velden in het wapen voor een bepaald gebied ten tijde van Karel de Stoute.
Dit zijn de volgende gebieden:

  • Nieuw Bourgondië: velden I en IV
    Nieuw-Bourgondië (Valois-Bourgondië) (drie gouden lelies op een blauw veld, geplaatst in een geblokte rand van rood en wit)
  • Oud Bourgondië: velden IIa en IIIa
    Oud-Bourgondië (Huis Capet-Bourgondië) blauw veld met daarop zes diagonale schuinbalken van goud en lazuur (blauw), omboord met een rode rand (keel)
  • Brabant: veld IIb
    Een gouden (gele) leeuw op een sabel (zwart) veld, met rode (keel) tong en nagels.
  • Limburg: veld IIIb
    Een rode, gekroonde leeuw met een dubbele staart, gouden klauwen en tong, afgebeeld op een zilveren (wit) schild
  • Vlaanderen: het hartschild
    Een goud (geel) schild met daarop een zwarte, klimmende leeuw, getongd en geklauwd van keel (rood)

Bij een gevierendeeld wapenschild met een hartschild (een wapen verdeeld in vier kwartieren met een kleiner schildje in het midden)
wordt een specifieke heraldische volgorde gehanteerd voor de blazoenering (beschrijving) en de weergave.

De volgorde van de kwartieren:
De kwartieren worden gelezen in een “Z”-patroon, beginnend vanaf de positie van de drager (heraldisch rechts):
Als een gevierendeeld of gekwartierd schild uit meerdere wapens is samengesteld, bepaalt de nummering ook de rangorde of belang van de verschillende families, 1 is het belangrijkst en 4 het minst.
Het hartschild bevat vaak het persoonlijke of stamschild van de drager, terwijl de kwartieren alliantiewapens (aangetrouwde families) of gebieden vertegenwoordigen.

Het wapen van Karel de Stoute als hertog van Bourgondië.

Oude wapen van de gemeente Bergeyk

Het eerste wapen heeft als beschrijving:

Het schild is blauw van kleur met daarop een gouden kruis dat het schild in vieren deelt.
In het eerste en vierde deel (heraldisch gezien rechtsboven en linksonder, voor de kijker
linksboven en rechtsonder) staan drie
gouden lelies.

(Hoewel de blazoenering stelt dat de lelies zilver zijn, zijn zij op de tekening in het registerblad en op het diploma ook goud van kleur.)

(Ten tijde van het opnemen in het register waren de tekeningen ook officieel leidend, ook als deze afweken van de tekstuele omschrijving.)

In het tweede en derde kwartier is weer een verdeling aangebracht.
Beide delen zijn gelijk aan elkaar aan de rechterzijde staat een schuinbalk van goud en aan de linkerzijde een klimmende gouden leeuw.
In het midden van het kruis een eveneens blauw hartschild met een gouden rand. Op het hartschild eveneens een gouden klimmende leeuw.

Schilddekking:
Het schild werd niet gekroond door een kroon, maar door twee helmen.
Als schildhouders de Heilige Petrus aan de rechterzijde (voor de kijker links) en door een eikenboom aan de linkerzijde (voor de kijker rechts).
Petrus is de patroonheilige van het dorp.
De boom staat op een bergje, wat dit tot een zogenaamd sprekend element maakt.
De schildhouders en de helmen zijn allen van goud.

Bij dit wapen is geen grond aanwezig

In de heraldiek wordt van oudsher een beperkt aantal kleuren gebruikt: keel (rood), sinopel (groen), azuur (blauw) en sabel (zwart), en ook metalen (goud en zilver).

Huidig wapen van de gemeente Bergeijk

Het tweede wapen, historisch meer correct gekleurde wapen, heeft als beschrijving:

Het wapenschild is gevierendeeld:
Dit schild is grotendeels blauw van kleur.
De delen I en IV (rechtsboven en linksonder, voor de
kijker linksboven en rechtsonder) zijn blauw met
daarop drie gouden lelies.
Deze kwartieren zijn omzoomd van zilveren en rode blokken.

 Het tweede kwartier (linksboven, voor de kijker rechtsboven) is in tweeën gedeeld.
Het eerste deel telt zes schuine gouden en blauwe balken. Dit deel heeft een rode rand.
Het tweede deel is zwart van kleur met een gouden klimmende leeuw. (Brabantse leeuw)
De tong en nagels zijn rood van kleur.

Het derde kwartier (rechtsonder, voor de kijker linksonder) in tweeën gedeeld:
Het eerste deel heeft zes gouden en blauwe balken en een rode rand.
Het tweede is van zilver met daarop een rode leeuw. (Limburgse leeuw)
De kroon (niet zichtbaar), tong (niet zichtbaar) en nagels zijn goud.

Het hartschild:
Het goudkleurige hartschild ligt over alle vlakken heen en
is beladen met een zwarte leeuw (Vlaamse leeuw) deze heeft rode nagels en een eveneens rode tong.

Schilddekking:
Het schild is gedekt door een gouden kroon van drie bladeren en twee parels.
Aan de rechterzijde (voor de kijker links) staat de heilige Petrus, te herkennen aan de sleutel in zijn rechterhand.
Aan de linkerzijde (voor de kijker rechts) staat een eikenboom op een bergje. (Wat verwijst naar de historische boomheiligdommen)
Zowel Petrus als de eikenboom zijn geheel van goud.

Het geheel staat op een groene grond.

De kleuren en symbolen geven weer die de verbondenheid
met het Bourgondische en Brabantse erfgoed benadrukt

volgorde afbeeldingen: wapen van huidig Bergeijk, wapenschild Brabant, wapenschild Limburg en Wapenschild Vlaanderen